Phẩm Chất Của Môi Trường Học Tập Tốt

 

Cô giáo Lan Lê

Ngày nay, phụ huynh có con đến tuổi đi học – ngoại trừ những người có khả năng cho con theo học các trường tư – thường tìm cách dọn nhà đến các học khu tốt khiến giá nhà ở các vùng này được đẩy lên cao nhanh chóng.  Trong các học khu này lại còn có sự lựa chọn các trường giỏi bằng cách nhìn vào điểm API “Academic Performance Index” (Bảng điểm kết quả thành tích học tập). Điều này cũng làm cho nhiều phụ huynh không đủ khả năng mua nhà hay thuê nhà ở các “vùng cao” cảm thấy không yên tâm khi gửi con đi học ở các trường không có điểm API cao.

Thật ra thì một môi trường học tập tốt hệ tại vào rất nhiều yếu tố mà theo kết quả nghiên cứu của một nhóm đông đảo học giả Mỹ có thể làm yên tâm phần nào các phụ huynh chưa đủ tài lực để “chuyển vùng”

“While much of the recent research about the effective schooling focuses on students’ academic performance, the role of school in young people’s lives in clearly broader than pedagogy and more important than test scores.  Especially in the absence of positive family relationships, schools can provide an alternative source of protective, nurturing support.” ( Garbarino, 1992; Garnezy,1991; Higgins,1994; Martin & Coastwork,1998; Rutter et al.,1979; Werner,1996) (Trong khi những khảo cứu về việc dạy học có hiệu quả cao gần đây tập trung vào thành tích học tập của học sinh, thì vai trò của học đường trong đời sống của trẻ em rõ ràng vượt lên trên lý thuyết sư phạm và còn quan trọng hơn là các điểm thi của học sịnh  Đặc biệt là khi không có mối liên hệ gia đình tích cực thì nhà trường là nơi cung cấp nguồn trợ lực bổ sung thay thế.)

Trong nền giáo dục tân tiến như Hoa Kỳ mặc dù với sự cắt giảm ngân sách giáo dục, nhà trường Mỹ vẫn được trang bị rất đầy đủ, cung cấp cho thày cô và học sinh những trang thiết bị, tài liệu, sách vở cần thiết cho việc dạy và học.  Nhưng những trang thiết bị, máy móc này cho dù tốt đến đâu cũng vẫn cần phải có sự điều hành.  Đó chính là sự hiện diện của đội ngũ thày cô giáo, nhân viên văn phòng mà đứng đầu là vị hiệu trưởng.

Do đó, khi nói đến học đường, chúng ta hãy nói về mối quan hệ mà các nhà giáo dục Mỹ đặt tên là “The Caring Relationships in School”(Mối Quan Hệ Tận Tâm trong Nhà Trường). Một điều cần nhấn mạnh là sự lo lắng, săn sóc tận tâm của nhà trường không những cần thiết cho sự phát triển của những học sinh tiểu học mà còn ngay cả cho các học sinh ở cấp bậc trung và đại học nữa . Đại học Stanford đã thực hiện công cuộc nghiên cứu trên các thanh thiếu niên thuộc các chủng tộc và thuộc các thành phần kinh tế gia đình khác nhau . Kết quả cho thấy :”The number of student references to wanting teachers is so great that we believe it speaks to the quiet desperation and loneliness of many adolescents in today’s society (Plaklan et al.,1992 p. 698.) Furthermore, students of school dropouts repeatedly identify the lack of anyone who cared about them as students’ main reason for leaving school (Croninger & Lee,2001) (Con số học sinh được hỏi về những điều họ mong muốn thì ưa thích về thày cô giáo mình lớn đến nỗi tôi tin rằng họ đã lên tiếng cho các thanh thiếu niên đang âm thầm sống trong tuyệt vọng và cô đơn trong xã hội ngày nay. Hơn thế nữa, những nghiên cứu về tình trạng bỏ học đã liên tiếp chỉ rõ rằng sự thiếu chăm sóc của người lớn là nguyên nhân chính cho tình trạng bỏ học nơi các em).

Trong trường học, giáo viên phụ trách là người gần gũi nhất với học sinh mình. Những giáo viên tận tâm thường để lại những dấu ấn tốt đẹp trong tâm hồn học trò .  Tôi có một người cháu trai  mà bài luận văn tả về người thày giáo dạy toán của mình đã được giải nhất trong cuộc thi của học khu  Trong đó cháu đã diễn tả rất chân thành và cảm động về cách hướng dẫn tận tâm của thày dạy toán đã biến đổi cháu từ một học sinh lười và rất chán ghét môn toán học trở thành giỏi và đam mê môn này như thế nào . Hơn thế nữa, khi được hỏi về những phẩm chất mà các em mong muốn ở thày cô, câu trả lời luôn luôn là một người không chỉ cung cấp cho các em kiến thức chuyên môn mà còn là người làm hết sức mình để cho các em không bị thất bại.

Ngoài thành phần giáo viên giảng dạy, một học đường tốt phải là nơi hội tụ các yếu tố sau đây:

  • Các em học sinh cũng cần có được sự quan tâm của các nhân viên nhà trường từ hiệu trưởng, thư ký, nhân viên y tế, người phụ trách thư viện, người cung cấp thức ăn, người lao công, và ngay cả tài xế xe bus.
  • Trường lớp phải an toàn, sạch sẽ, cung cấp các dịch vụ cần thiết cho học sinh, trong đó phải kể đến chương trình dạy phụ đạo  (intervention program) cho các em học sinh yếu kém, các lớp dành cho các học sinh cá biệt hay có vấn đề về tâm lý (psychological and special programs). Tuy nhiên, do nhu cầu cắt giảm ngân sách, chương trình này có thể được gom lại giảng dạy ở một vài trường trong một học khu mà thôi.
  • Kỷ luật học đường phải được thiết lập rõ ràng, thưởng phạt phân minh và có hệ thống để giáo dục tinh thần trách nhiệm nơi học sinh .
  • Sinh hoạt của nhà trường phải kết hợp được sự tham gia của gia đình học sinh và cộng đồng; mời gọi phụ huynh và các tổ chức xã hội tham gia tích cực các sinh hoạt của nhà trường và tình nguyện giúp đỡ thày cô trong công việc giảng dạy trong lớp.

Đến đây thì phải nói đến vai trò và nhiệm vụ của phụ huynh học sinh. Khi nhà trường đã cung cấp đầy đủ các dịch vụ và phương tiện . Khi các giáo viên đã làm tốt công tác dạy học thì trọng trách của phụ huynh là phải quan tâm cộng tác chặt chẽ với giáo viên và nhà trường. Có nhiều phụ huynh viện dẫn lý do bị hạn chế về ngôn ngữ để không tham gia các sinh hoạt của nhà trường. Hiện nay ở những vùng có đông đảo cư dân Việt sinh sống thì các tin tức và thông báo thường có phần tiếng Việt. Nhà trường cũng cung cấp thông dịch viên cho phụ huynh khi có các buổi họp với giáo viên hay với ban giám hiệu . Nhưng thiết nghĩ người Việt chúng ta đã có mặt tại Hoa Kỳ cũng được vài thập niên rồi cho nên nếu phụ huynh có trở ngại về sinh ngữ thì cũng cần phải nhờ bà con thân thuộc, hàng xóm, hay bạn bè thông dịch các giấy tờ cần thiết để hiểu rõ trách nhiệm và quyền lợi của mình. Đã xảy ra nhiều trường hợp khi nhà trường mở các khóa dạy phụ đạo cho những em học sinh yếu kém mà phụ huynh không trả lời đúng thời hạn. Sau khi khóa học đã đóng lại hoặc đã không còn chỗ trống nữa thì dù phụ huynh có khiếu nại cũng đã muộn. Sự cộng tác mật thiết với nhà trường được thiết lập sẽ giúp cho các em có tâm lý tự tin, thoải mái trong học tập. Tại các lớp tôi phụ trách, các cháu tỏ ra rất vui mừng, hãnh diện khi có bố mẹ hay người thân đến phụ giúp thày cô hay cùng các cháu trình bày các đề án  “science or art projects” trong lớp học.

Vì thế mới có câu nói: “Cha mẹ là người thày đầu tiên và suốt đời của con cái”. Nếu cha mẹ không thể chủ động trong việc tìm trường và thày cô tốt cho con cái, chúng ta vẫn có thể tự tạo môi trường tốt trong gia đình, bổ sung cho sự  giáo dục tại học đường, chuẩn bị cho các bước phát triển từ thể lý đến tâm lý, từ thể lực đến học lực cho con mình. Ngay từ buổi đầu đời, cha mẹ cần đem lại cho con các yếu tố cần thiết của “mối quan hệ tận tâm” (the caring relationship) như đã được đề cập trong các loạt bài trước đây. Qua nói chuyện, lời ru, điệu hát bằng tiếng nói dân tộc, cha mẹ đã giúp con phát triển ngôn ngữ là nhân tố trọng yếu của việc phát triển trí thức của con trẻ.

Theo nhiều nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học thì sự phát triển sung mãn của trung khu ngôn ngữ ở não bộ trẻ em là trong khoảng từ 6 tháng đến 12 tuổi . Trong các công cuộc khảo sát để chứng minh về thời gian phát triển quan trọng này đã có một khám phá rất thuyết phục. Đó là câu chuyện về một bé gái được đặt tên là Jennie. Jennie được tìm thấy bị bỏ rơi trong một khu rừng rậm ở Ấn Độ sống chung với bầy khỉ trong tình trạng người rừng . Em này chỉ biết hú, leo trèo, và bò bằng cả hai tay hai chân. Khi đó độ tuổi của em được ước tính vào khoảng trên dưới 14. Sau khi được đem về nuôi dưỡng và tập luyện, Jennie đã có thể phục hồi được chức năng đi đứng nhưng hoàn toàn không thể phát âm được ngôn ngữ của loài người .

Điều này có thể cho chúng ta hiểu được rằng chính trong khoảng thời kỳ phát triển sung mãn này chúng ta có thể kích thích, làm giàu thêm cho trung khu ngôn ngữ của não bộ bằng các nhân tố tích cực như trưc tiếp nói chuyện hàng ngày với các con (không phải là cho các em tiếp xúc hoàn toàn với các hình ảnh ảo hay ngôn ngữ hư cấu trên các màn ảnh TV, computers v..v.). Cho các em nghe đọc truyện, nghe và chơi các trò chơi về ngữ âm (phonics), ngữ pháp (linguistic) hay mẫu tự ( alphabets). Cũng trong chiều hướng này, tôi được biết có nhiều cha mẹ đã thành công trong việc duy trì khả năng song ngữ thậm chí là ba sinh ngữ cho con mình.

Khi các cháu lớn dần đến tuổi đi học thì đây là lúc phụ huynh cần phải quan tâm hết sức . Ngay khi các cháu ngồi học tại nhà, cha mẹ cũng cần phải ấn định giờ giấc, lưu ý xem các cháu có đang làm bài thật không hay đang làm gì khác.  Nơi các cháu học phải trong tầm quan sát của cha mẹ. Không nên để các cháu ngồi một mình trong phòng học với các dụng cụ điện tử vì  như vậy thì tuy thân xác các cháu ngồi ở đấy nhưng có thể tâm hồn đang đi vào các bẫy đang giăng sẵn trên các màn ảnh nhỏ. Để củng cố thêm kiến thức cho các môn học tại nhà trường, phụ huynh cần dẫn các cháu đến thư viện để làm quen với không khí sách vở, học tập, mượn sách về nhà đọc thêm. Phụ huynh cũng có thể tìm mua các sách giáo khoa, học cụ, các trò chơi học tập trên internet. Tại vùng San Jose có nhà sách Lakeshore trên đường Bascom chuyên bán các loại sách giáo khoa của tất cả các môn học, những dụng cụ dạy và học cho học sinh và giáo viên. Và khi có nhu cầu cho các cháu đi học thêm tại các trung tâm dạy kèm sau giờ học thì cũng cần có sự chọn lọc và kiểm soát của cha mẹ để bảo đảm chất lượng cho việc học tập của các cháu.

Nói tóm lại, phẩm chất của một môi trường học tập tốt được biểu tượng bằng một hình tam giác cân mà đỉnh điểm là gia đình. Hai góc của cạnh đáy là học đường và thày cô giáo. Cả ba yếu tố đều quan trọng như nhau và bổ sung, hỗ trợ cho nhau để kiến tạo nên sự phát triển hài hòa, sung mãn dẫn đến thành công trên con đường học vấn của các em học sinh.