Đại Họa Người Tàu Trên Đất Việt

Thư Cho Con

Giáo Già

(Đại Gia đình Nguyễn Ngọc Huy)

 

Ngày 20 tháng 9 năm 2016

H,

Trong thư trao giải “Hành tinh đen“, Ethecon vạch rõ ông chủ tập đoàn Formosa là kẻ ích kỷ, tham lam và rất ngoan cố trong tội lỗi phá hủy môi trường. Ngày 21/11/2009, trong cuộc họp công chúng Ethecon nói rằng Quyết định trao giải dựa trên các bằng chứng kéo dài, được quốc tế biết đến rộng rãi, các thông tin do các tổ chức công đoàn và nhân quyền quốc tế cung cấp, các kết quả điều tra của các chính phủ nhiều nước khác nhau.

Tập đoàn Formosa (FPG) có nguồn gốc từ thời kỳ chiến tranh lạnh. Nó được thành lập năm 1954 dựa trên nguồn viện trợ của Hoa Kỳ với Đài Loan. Đến nay, FPG trở thành một tập đoàn quốc tế với các chi nhánh tại Đài Loan, Trung Quốc, Việt Nam và các nước khác kể cả Hoa Kỳ. Hoạt động của FPG bao gồm các sản phẩm hóa công nghiệp, công nghệ sinh học, điện tử, mỹ phẩm, phụ tùng xe hơi, dược phẩm… Thành tích “đen” của nó cho thấy:

  • Năm 1998 FPG bị bắt quả tang khi định xả 3000 tấn rác độc tại vùng cảng biển Sihanoukville của Campuchia.
  • FPG thường xuyên để xảy ra các tai nạn sản xuất gây chết người, nhiều vụ nổ tới mức cận thảm họa buộc phải di tản dân chúng.
  • FPG nằm trong nhóm 10 thủ phạm gây ô nhiễm lớn nhất tại Đài Loan, gây ra 25% trên tổng số khí thải nhà kính do Đài Loan phát ra.

Nó khiến Hiệp hội thương mại của ngành hóa công nghiệp Hoa Kỳ phải từ chối hợp tác. Nhưng CSVN đã hân hoan tiếp đón nó, gây ra đại họa cho dân Việt, kể từ tháng 4/2016, do việc xả thải chất độc làm ô nhiễm môi sinh và làm chết cá suốt dọc bờ biển 4 tỉnh miền Trung VN. Chính Chu Xuân Phàm, một viên chức lãnh đạo Formosa, thú nhận [theo tờ Tuổi trẻ ngày 25/4]: “Tôi công nhận việc xả thải là ít nhiều có ảnh hưởng đến môi trường, nước xả thải là nước ngọt khi xả thải ra hòa lẫn với nước biển chắc chắn làm thay đổi môi trường, cá tôm ít đi là điều đương nhiên. Trước khi xây dựng dự án này thì công ty phải xin phép nhà nước VN. Nhiều khi được cái nọ mất cái kia, đây là tôi nói thật lòng. Hôm nay nhà nước mình muốn cho ngư dân đánh bắt ở đây hay là chọn cái nhà máy thép ở đây, đương nhiên nhà nước phải có sự cân nhắc. …Hồi xưa, khi giải phóng mặt bằng đã tính phương án hỗ trợ ngư dân đánh bắt cá chuyển sang nghề khác rồi, sao cứ phải đánh bắt quanh vùng biển này. Công ty khi xây dựng nhà máy ở đây có hậu quả ô nhiễm nghiêm trọng đến con cháu mình hay không là vấn đề cần quan tâm. Trách nhiệm của công ty, của tập đoàn mình cố gắng làm theo quy định của VN. Muốn bắt cá, bắt tôm hay nhà máy, cứ chọn đi. Nếu chọn cả hai thì làm Thủ tướng cũng không giải quyết được…”.

Được biết, hiện tượng cá chết xuất hiện vào ngày 6/4 gần khu công nghiệp Vũng Áng (Sơn Dương, Kỳ Anh, Hà Tĩnh), sau đó lan ra các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Khoảng 70 tấn cá tự nhiên của 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế chết dạt bờ, chủ yếu là loài sống ở tầng đáy. Riêng Thừa Thiên – Huế có 35 tấn cá nuôi bị chết. Ngư dân 4 tỉnh lao đao vì cá biển không tiêu thụ được, hoặc bán với giá rẻ, không đủ bù chi phí đánh bắt.

1

Sau đó, chiều 29/6, Ông Trần Nguyên Thành – Chủ tịch Hội đồng quản trị Formosa (áo đen), đọc bản xin lỗi dài gần 7 phút, rồi cùng 6 đại diện khác cúi đầu xin lỗi nhà nước và nhân dân Việt Nam [xem hình].

Các hãng thông tấn quốc tế đều nhanh chóng đưa tin này:

  • Reuters cho hay công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, nơi vận hành một trong những dự án đầu tư lớn nhất ở Việt Nam, hôm 28/6 đã nhận trách nhiệm gây ra hiện tượng cá chết quy mô lớn ở các tỉnh ven biển miền Trung…
  • AP cũng dẫn lời Bộ trưởng Mai Tiến Dũng cho biết Formosa Hà Tĩnh chịu trách nhiệm về 70 tấn cá chết, bắt đầu dạt vào hơn 200 km bờ biển ở 4 tỉnh miền trung hồi đầu tháng 4. Hãng thông tấn Mỹ cho hay trong một video được phát tại cuộc họp báo, ông Trần Nguyên Thành, chủ tịch Hội đồng quản trị công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, đã bày tỏ sự hối tiếc về sự cố trên và nhận hoàn toàn trách nhiệm.
  • Thông tấn xã Đài Loan CNA lúc 19h38 đưa tin Formosa Hà Tĩnh là thủ phạm gây ra cá chết hàng loạt tại các tỉnh ven biển miền Trung Việt Nam và đã thừa nhận kết luận điều tra của chính phủ Việt Nam.
  • Trang thông tin kinh doanh toàn cầu Quartz, cho hay thời gian qua, ngành ngư nghiệp và du lịch miền Trung đã phải gánh chịu thiệt hại nặng nề do thảm họa môi trường trên, khiến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong nửa đầu năm nay sụt giảm…
  • Hồi giữa tháng, một cuộc biểu tình đã diễn ra ở Đài Loan, với sự tham gia của các nhà môi trường, các nhà hoạt động, kêu gọi tập đoàn Formosa – nghi phạm chính trong vụ việc – điều tra nguyên nhân và chia sẻ thông tin…
  • Các nghị sĩ Đài Loan cũng kêu gọi chính quyền vào cuộc điều tra và nhấn mạnh thảm họa này có thể gây nguy hại cho chính sách khuyến khích đầu tư vào khu vực Đông Nam Á.
  • Chia sẻ trên Taipei Time, lãnh đạo Formosa Plastics Group (FPG) xác nhận sẽ hoãn việc khánh thành nhà máy (lò cao số I) tại Khu liên hợp gang thép Formosa tại Vũng Áng (Hà Tĩnh, Việt Nam) và chưa có kế hoạch mới cho sự kiện. Trước đó, Tập đoàn này dự kiến sẽ đưa nhà máy vào hoạt động vào ngày 25/6 tới.

Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp (FHS) thuộc Tập đoàn Formosa của Đài Loan bắt đầu xây dựng nhà máy tại Khu kinh tế Vũng Áng năm 2012. Đây là nhà máy liên hợp sản xuất gang thép từ nguyên liệu ban đầu là quặng sắt và than đá, thành gang thép thành phẩm. Dự án gồm 6 lò cao dung tích 4.350 m3, công suất ước đạt 15 triệu tấn gang thành phẩm với tổng mức đầu tư là 28,5 tỷ USD (giai đoạn một là 10,5 tỷ USD). Khi hoàn thành, công trình dự kiến tạo việc làm cho trên 35.000 lao động. Đầu tháng 4 vừa qua, cá nuôi lồng bè của người dân gần khu kinh tế Vũng Áng (thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh) bắt đầu chết. Hiện tượng bất thường này sau đó lan ra cá, tôm nuôi bằng nguồn nước biển, cá tự nhiên dọc 200 km bờ biển từ Kỳ Anh (Hà Tĩnh) tới Lăng Cô (Thừa Thiên – Huế).  Lượng cá tự nhiên chết dạt lên bờ đến ngày 25/4 gần 70 tấn, chủ yếu là các loại cá sống ở tầng đáy.

Được biết, ngày 16 tháng 9, Toà Hình sự Quốc tế – ICC đưa ra một chính sách mới, đó là các nhà chính trị và giới chủ nhân các công ty tòng phạm trong những vụ cướp đất đai, phá rừng nhiệt đới hoặc làm nhiễm độc nguồn nước có thể sẽ bị đưa ra toà ở La Haye như những kẻ tội phạm.

Từ đó, tin được loan trên đài RFA cùng ngày 16-09-2016 cho biết Ban Hỗ trợ Các Nạn Nhân Thảm họa Ô Nhiễm Môi trường Biển tại giáo phận Vinh vừa được Tòa giám mục Xã Đoài quyết định thành lập căn cứ vào đơn xin trợ giúp của giáo dân các xứ Đông Yên, Quý Hòa, Song Ngọc, Côn Sẻ, Xuân Hòa, Tân Mỹ, Nhân Thọ, Đan Sa, Chợ Sàng và Tân Phong. Quyết định được chính giám mục Phao lô Nguyễn Thái Hợp ký hôm 13 tháng 9 và bắt đầu có hiệu lực từ khi ký. Ba vị chịu trách nhiệm là Giuse Phan Sĩ Phương, Phê rô Hoàng Biên Cương, Giuse Nguyễn Công Bắc.

Vậy mà, tin được đăng trên báo Người Việt lại cho biết: “Một dự án thép khổng lồ với công suất trên 16 triệu tấn/năm đang được chuẩn bị xây dựng tại hai xã Phước Diêm và Cà Ná (huyện Thuận Nam, Ninh Thuận), theo báo Tuổi Trẻ hôm Thứ Sáu 26 Tháng Tám cho hay như vậy. Đây không phải là một dự án sản xuất sắt thép đầu tư ngoại quốc mà do tập đoàn Hoa Sen, một công ty tư nhân kinh doanh và sản xuất tôn thép trong nước, đổ tiền ra…  Đây là một dự án rất lớn thấy đề cập trên tờ Tuổi Trẻ với ‘quy mô vốn đầu tư lên tới $10.6 tỷ, khoảng hơn 230,000 tỷ đồng, với công suất 16 triệu tấn/năm. Trong khi đó, giai đoạn 1 của dự án thép Formosa tại Vũng Áng, Hà Tĩnh, là hơn 10 triệu tấn/năm…”

Bản tin của tờ Tuổi Trẻ cho hay một diện tích khổng lồ gồm khoảng 1,500 ha sẽ bị đại gia HSG chiếm lấy theo sự thỏa thuận của chính quyền tỉnh Ninh Thuận… Theo nguồn tin, dự án sắt thép của tập đoàn HSG “sẽ triển khai đầu năm 2017”. Khi đó, những dự án khu nghỉ dưỡng, du lịch, nổi tiếng nhiều năm nay ở hai xã Phước Diêm và Cà Ná có còn tồn tại hay bị nuốt chửng? Hàng ngàn gia đình cư dân đang sống bình yên có bị đẩy vào vòng khốn khó, buộc lòng phải biểu tình chống đối, như hàng ngàn gia đình giáo dân Công Giáo ở Vũng Áng, Hà Tĩnh?. Nó được nhà biếm họa Babui mau lẹ vẻ nên bước biếm họa đính kèm, được đăng trên nhiều diễn đàn điện tử [xem hình].

2

Còn nhớ, khi Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng đến dự lễ khởi công xây dựng dự án gang thép Formosa ở Vũng Áng ngày 2 Tháng Mười Hai, 2012, báo tỉnh Hà Tĩnh viết rằng: “Dự án được ứng dụng kỹ thuật và các thiết bị tiên tiến trên thế giới về luyện gang, luyện thép và cán thép, đồng thời áp dụng các giải pháp kỹ thuật về tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường tốt nhất.” Nhưng đến đầu Tháng 4 năm nay, mới chỉ súc rửa hệ thống đường ống của nhà máy để chuẩn bị bắt đầu sản xuất, Formosa đã đầu độc một vùng biển rộng lớn của bốn tỉnh miền Trung Việt Nam. Cá và tất cả các loại thủy sản chết dạt lên bờ dài hơn 200 km.

Liên quan đến nội vụ, ngày 14/9, UBND tỉnh Ninh Thuận nói họ ủng hộ chủ trương đầu tư dự án nếu dự án “đáp ứng các yêu cầu về môi trường, công nghệ tiên tiến kiểm soát được môi trường theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ”. Tỉnh Ninh Thuận nói dự án đang lập báo cáo tiền khả thi và sẽ trình lên Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc để quyết định. Dự án cho thấy các ‘Ưu đãi’ của Ninh Thuận gồm:

  1. Tỉnh chịu toàn bộ chi phí thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng 500 ha đất dự án.
  2. Tỉnh chịu toàn bộ chi phí chuyển đổi mục đích sử dụng đất dự án.
  3. Áp dụng miễn hoàn toàn tiền thuê đất, mặt nước cho toàn bộ 70 năm vòng đời dự án.
  4. Cho phép HSG toàn quyền ấn định giá thuê đất cho các nhà đầu tư thứ cấp trong suốt thời hạn dự án.
  5. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm kể từ khi có thu nhập chịu thuế (hưởng thuế TNDN 0%), giảm 50% trong 9 năm kế tiếp (hưởng thuế TNDN 5%), và áp dụng thuế suất TNDN ưu đãi 10% trong 30 năm đối với Dự án KCN Hoa Sen – Cà Ná và Dự án Cảng tổng hợp quốc tế Hoa Sen – Cà Ná. Riêng với Dự án Khu liên hợp luyện cán thép Hoa Sen – Cà Ná, thời gian hưởng thuế ưu đãi 10% lên tới 70 năm.
  6. Áp dụng mức thuế suất thấp nhất của Luật thuế tài nguyên.
  7. Giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với lao động thường xuyên và không thường xuyên, trong và ngoài nước làm việc tại tất cả các dự án cho HSG làm chủ đầu tư tại Ninh Thuận.
  8. UNND Ninh Thuận cam kết tự lo ngân sách và tự chịu trách nhiệm xây dựng 2 đê chắn sóng.
  9. UBND Ninh Thuận cam kết cùng với HSG vận động trung ương để xây đường sắt từ dự án đến ga Cà Ná, ưu tiên xây dựng hạ tầng đường bộ đảm bảo xe trọng tải lớn hoạt động, đáp ứng yêu cầu cung ứng điện đủ công suất cho toàn Dự án.
  10. UBND đảm bảo cung cấp nguồn nước đầy đủ, ổn định cho các dự án của HSG.
  11. UBND Ninh Thuận tạo điều kiện để cấp phép cho cán bộ, công nhân viên liên quan đến dự án của HSG được đưa đi đào tạo ở nước ngoài.
  12. Tỉnh hỗ trợ kinh phí để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của Khu liên hợp nhà máy.

(Nguồn: Phân tích của Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, từ Thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa UBND Ninh Thuận với Tập đoàn Hoa Sen).

Từ đó, những câu hỏi được biên tập viên Mặc Lâm đưa lên đài RFA ngày 14-9-2016 như sau:

3

Xem hình vị trí xây dựng dự án khu liên hợp nhà máy thép Cà Ná tại Ninh Thuận. Courtesy photo

Tại sao đưa Tôn Hoa Sen vào quy hoạch?

Đó là câu hỏi mới nhất mà dư luận lẫn các chuyên gia đưa ra sau khi ông Trương Thanh Hoài, Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng thuộc Bộ Công Thương cho biết việc sản xuất thép tại Cà Ná vốn được phê duyệt từ trước và ngay cả khi Ninh Thuận không đề xuất Hoa Sen làm, dự án vẫn sẽ được đưa trở lại quy hoạch. Một trong những phản ứng đến từ TS Cao Sĩ Kiêm, nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hỏi “Tại sao Bộ Công Thương lại ra quyết đưa dự án thép của Hoa Sen vào quy hoạch trong khi trên thế giới tình hình sản xuất thép đang ứ đọng”. Tiếp đến, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nguyên Tổng Thư ký và Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, thành viên của Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, cho biết nhận xét của bà vể quy hoạch “trái mùa” này: “Quy hoạch mà vẫn bám vào quy hoạch đã đưa ra cách đây 10 năm thì đã là một điều hoàn toàn không hơp lý bởi vì quy hoạch đưa ra cách đây 10 năm đó là áp dụng kinh tế vào lúc đó, chứ còn vào lúc này khi mà thị trường thép cả thế giới đã có sự dư thừa công suất cực kỳ lớn, đặc biệt sự dư thừa đó đang xuất hiện khắp Việt Nam và hôm nay thép Trung Quốc đã tràn sang Việt Nam như thế nào, gây điêu đứng như thế nào cho các công ty thép đã có tại Việt Nam thì điều đó ai cũng biết rõ.”

Năng lực tài chánh của Hoa Sen?

Khi ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hoa Sen tuyên bố rằng sẽ đầu tư vào dự án nhà máy thép Cà Ná gần 11 tỷ đô la, giới hoạt động tài chánh ngay lập tức đặt câu hỏi ông ấy sẽ lấy tiền từ đâu khi mà số vốn của Hoa Sen chỉ vỏn vẹn chưa tới 3.000 tỷ đồng VN, và ngân hàng Công thương là nơi duy nhất hứa cho vay 500 triệu đô la…. Ông Nguyễn Trần Bạt, Giám đốc công ty tư vấn tài chính Invest Consult nhận xét: “Chắc chắn năng lực tài chính của Tôn Hoa Sen không đủ để làm một dự án như thế này. Thậm chí huy động vốn trên thị trường Việt Nam thôi cũng không đủ để triển khai dự án cỡ như Cà Ná, cho nên vấn đề tài chính của Tôn Hoa Sen phải nói rằng là vấn đề lớn đòi hỏi phải nghiên cứu rất kỹ chiến lược hay cách thức của tập đoàn Tôn Hoa Sen cho dự án này. Nghiên cứu tài chính của dự án này tức là nghiên cứu triển vọng thành công của dự án. Không có tiền thật đã khó, có tiền thật chăng nữa cũng rất khó bởi vì nó đưa ra trong một thời kỳ không thuận lợi và trong giai đoạn mà xã hội Việt Nam đòi hỏi rất khắc khe việc bảo vệ môi trường. Cho nên gọi vốn cho dự án này là việc không hề dễ.” Theo cách nói của ông Lê Phước Vũ thì người ta đoán rằng số tiền này sẽ đến từ Trung Quốc song song với trang thiết bị mà ông Vũ khẳng định chỉ có thể mua của Trung Quốc mới có lời

Máy móc lạc hậu vào Việt Nam bằng cách nào?

Về câu hỏi tại sao Tôn Hoa Sen nhập máy móc của Trung Quốc liệu ai là người sẽ kiểm soát các thiết bị này cho phù hợp với quy định của Bộ Công thương…, và không loại trừ khả năng tham ô để các máy móc ấy lọt sổ…, về phía nhà cung cấp có thể đi đêm với các nhà thẩm định của Việt Nam bằng cách đút lót hay nhiểu cách khác để che giấu vì hối lộ thì người Trung Quốc họ quá rành trong chuyện làm ăn với Việt Nam theo cách nào đó có lợi cho họ…

Nhóm lợi ích trong các ban tham mưu chính phủ?

Câu hỏi đặt ra liệu các ban tham mưu của chính phủ có dính gì tới việc chấp thuận cho dự án này, ngay cả ban tư vấn cho Thủ tướng liệu có đủ khả năng và trung thực để đưa ra những lời khuyên hữu ích cho chính phủ hay không… Có nhiều khi tổ chức tham mưu cho chính phủ nói một đường nhưng chính phủ làm một nẻo. Chúng ta đã biết các nhà máy điện của Việt Nam bây giờ đang xây dựng lên thì 100% do Trung Quốc thầu và trúng thầu. Công nghệ của Trung Quốc thì lạc hậu làm nhà máy điện chưa xong thì đã lạc hậu rồi… Tại làm sao như thế? Tiền to chừng nào thì dự án bị mua chuộc càng lớn chừng ấy.

Vậy nên hay không nên?

Ông Nguyễn Trần Bạt, Giám đốc công ty tư vấn tài chánh Invest Consult người viết nhiều cuốn sách phân tích tình hình chính trị, kinh tế tài chánh Việt Nam chia sẻ về việc chính phủ không nên chấp nhận cho dự án Cà Ná vì thời điểm và lòng người dân hiện nay: “Tôi không thấy có biểu hiện rõ rệt nào về sự ủng hộ một cách tích cực của chính phủ. Dự án cụ thể này thì có những thông tin rất khác nhau. Ngày hôm qua thì UBND tỉnh Ninh Thuận cho biết không có gì vội vàng, không có phê chuẩn nào mà mới chỉ là ý đồ chứ chưa phải là sự phê chuẩn nghiêm túc nào cả. Riêng cá nhân tôi thì tôi cho rằng phải rất thận trọng trong việc ủng hộ một dự án như thế này, kề cả sự thận trọng ấy từ phía chính phủ. Thái độ của chính phủ đối với dự án Formosa thì nó cũng rõ rồi vì thế cho nên từ dự án này sang dự án khác có cùng quy mô có cùng chất lượng, có cùng công việc thì bắt buộc phải thận trọng chả có cách nào khác. Tôi nghĩ chính phủ dù có ủng hộ mấy thì cũng phải thận trọng. Cái sự phân công một cách rõ ràng, sự khẳng định một cách rõ ràng, hay sự phê chuẩn một cách rõ ràng đều chưa có, thành ra tôi không có phát biểu gì về thai độ của chính phủ. Nếu có lời tư vấn nào, một lời khuyên nào cho chính phủ thì tôi cho là chính phủ phải rất thận trọng đối với loại dự án như thế này.”

(Xem hình: Sơ đồ vị trí dự án khu liên hợp nhà máy thép Cà Ná tại Ninh Thuận).

4

Ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Ban quản trị tập đoàn Tôn Hoa Sen khẳng định rằng sẽ mời ban tư vấn môi trường từ Hoa kỳ hay Âu châu kiểm tra các thiết bị nhà máy thép tại Cà Ná và ông đảm bảo rằng sẽ không xảy ra một Formosa thứ hai tại Ninh Thuận.

Tuy nhiên câu hỏi dư luận đặt ra cho ông Vũ và cho chính phủ ngày một nhiều hơn trong vấn đề môi trường, liệu một ban tư vấn, cho dù kinh nghiệm đến từ Mỹ hay bất cứ nước nào, khi họ ra về ai là người trực tiếp trách nhiệm với những tư vấn mà họ đưa ra nhưng chủ doanh nghiệp không tuân thủ, vì tốn kém và vượt khả năng tài chánh? Báo chí dẫn lời ông Heyno Michael Smith đại diện của Công ty GMC nơi được Hoa Sen chọn làm nhà tư vấn cho siêu dự án Cà Ná nói rằng: “Tất cả các khu liên hợp cán thép đều có hại cho môi trường bất kể máy móc của họ như thế nào”. Xác định này không mới nhưng đối với UBND Tỉnh Ninh Thuận câu hỏi đặt ra sẽ là có cần thiết phải đầu tư thép với bất cứ giá nào khi mà bài học Formosa vẫn còn đó?

Chất thải rắn, đổ đi đâu?

Nhà máy thép sẽ thải ra chất thải rắn từ xỉ than, quặng, cùng các chất vô cơ khác. Các chất này không thể tái chế để dùng và biện pháp duy nhất là chôn lấp như Formosa đã làm và bị phát hiện lúc gần đây. Đó cũng chính là lý do khiến ông Phạm Văn Chi nguyên  chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa không chấp nhận cho Tập đoàn Posco của Hàn Quốc được mở nhà máy thép tại vịnh Vân Phong vào năm 2007 do lo sợ ô nhiễm môi trường khi chôn lấp chúng… Nay, tỉnh Ninh Thuận với những khó khăn không kém Hà Tĩnh, tuy cơ sở hạ tầng chưa có gì chắc chắn trong việc kiểm tra môi trường từ xả thải lẫn chất thải rắn; nhưng trong niềm khao khát đầu tư, tỉnh đã đưa ra các ưu tiên cho Hoa Sen từ chính sách thuế cho tới giải tỏa mặt bằng, cũng như nhanh chóng hứa xây dựng nhà máy cung cấp nước ngọt cho Hoa Sen trong khi người dân sống trong khô hạn. Chất thải rắn một khi chôn lấp không đúng quy trình kỹ thuật sẽ gây hại vô bờ cho người dân. Ai là người trách nhiệm? Tôn Hoa Sen hay UBND tỉnh Ninh Thuận? Ngay đối với Formosa báo chí cho biết dù đã trải qua 20 bộ ngành thẩm định, nhưng vẫn xảy ra thảm nạn môi trường; vậy Ninh Thuận sẽ rút kinh nghiệm gì về kiểm tra chất lượng môi trường của Tôn Hoa Sen khi nó đi vào vận hành?

Trình độ, năng lực của cán bộ môi trường, một câu hỏi lớn?

Bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế và từng là Tổng Thư ký và Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, nhận xét về năng lực của các cán bộ môi trường như sau: “Trong 63 tỉnh thành của Việt Nam tôi nghĩ chỉ vài địa phương là còn có thể có được đội ngũ hoặc là những người có thể làm được công tác kiểm định môi trường thôi chứ tôi không tin họ có trình độ thật sự, tôi không tin họ có trình độ để hiểu nổi các công ty đầu tư nước ngoài ai là ai.” Trong khi đó GSTS Trần Hiếu Nhuệ, Viện trưởng Viện Kỹ thuật Nước và Công nghệ Môi trường, cho rằng máy móc kiểm tra môi trường có thể tương đối nhưng ý thức tôn trọng môi trường của các nhà đầu tư mới là vấn đề, trong đó Trung Quốc vẫn là nước hàng đầu có hệ thống xử lý môi trường tồi tệ nhất, ai đảm bảo Tôn Hoa Sen không theo cách mà Trung Quốc đang làm