1. Khóc một dòng sông…
Nguyễn Thị Hậu –
Đã một vài lần tôi đi xuôi ngược dọc theo vài đoạn Mekong ở Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam, con sông Mẹ của Đông Nam Á lục địa, nguồn mạch sinh sôi của đất, của người, của văn hóa những nơi mà nó chảy qua.
Trên bất cứ đoạn nào Mekong cũng mang dáng vẻ hiền hòa, ngay cả vào mùa nước lũ. Từ thượng nguồn Tây Tạng càng đổ về phía biển con sông càng chững chạc hơn. Nếu những ngọn thác hùng vĩ trên mấy chục bậc thềm thượng nguồn mạnh mẽ như những chàng trai trẻ thì về miền đồng bằng hạ lưu, dòng Mekong chở nặng phù sa tựa như thiếu phụ đang hoài thai chờ ngày hạ sinh những mùa vàng nặng trĩu. Trên sông xuôi ngược những chuyến tàu lớn chở người, hàng hóa, ghe xuồng nhỏ buôn bán ven sông, ghe đánh cá dỡ chài những đoạn nước xiết, những cù lao hình thành ngày mỗi dài rộng qua hàng ngàn mùa nước nổi… Vùng gần biển ngày hai lần Mekong đổi dòng nước lớn nước ròng đều đặn bình thản như nhịp sống ở đây. Nhiều chiếc cầu đã nối liền đôi bờ cũng là nối liền hai đất nước khi Mekong là biên giới tự nhiên. Mà ngàn đời nay với cư dân sống dọc theo con sông, Mekong luôn là sự nối liền chứ có bao giờ là ngăn cách?
Mùa khô năm nay đồng bằng sông Cửu Long chịu đợt hạn hán chưa từng thấy, trước đó mùa nước nổi chậm chạp đổ về, mực nước so với mọi năm thấp hơn nhiều, không còn là mùa cá linh, không còn là “mùa lũ” như báo chí nhiều năm nay gọi thế. Đất nhiễm mặn nặng nề hơn vì không có nước ngọt xả phèn. Vì biến đổi khí hậu, vì mười mấy con đập thủy điện ở thượng và trung lưu, nhưng công bằng mà nói còn vì trăm năm nay đồng bằng sông Cửu Long chỉ được khai thác và khai thác với cường độ ngày càng tăng… Đất ngày càng chật người ngày càng đông, lòng tham của con người với tự nhiên ngày càng không giới hạn, cũng như con người đang phá rừng vét biển.
Đất không một ngày nghỉ ngơi, vắt kiệt sức cho những đồng lúa tăng vụ, sông không một khúc bình yên vì bị chặn đập nắn dòng, sụp lở vì nạo vét cát như những vết thương ăn sâu vào đôi bờ, chưa kể sự ô nhiễm đổ ra con sông từ nhiều nguồn. Biến đổi khí hậu được cảnh báo hàng chục năm trước và nay đã hiện diện rõ ràng, những con đập trên thượng nguồn đã xây dựng và có kế hoạch xây dựng tiếp cũng từ hàng chục năm nay, mùa nước nổi trở nên thất thường về thời gian, về cường độ trong vài năm gần đây… Tất cả là dấu hiệu rõ ràng bệnh tình của sông Mẹ.
Dòng sông Mẹ bao dung rất mực đã trân mình nuôi hàng trăm triệu đứa con nhưng tất thảy đều vô ơn không một lần quan tâm đến sức khỏe của Mẹ. Chỉ đến khi mỗi bữa ăn thiếu đi con cá, hụt một chén cơm, một ngày nhận ra cơn khát nước ngọt đang gần lắm… mới hiểu rằng Mẹ Mekong đã kiệt sức lắm rồi! Những đoạn Mekong tôi từng qua khi quay trở lại bao giờ cũng thấy cạn hẹp khá nhiều, không phải vì mình già đi nên nhìn cái gì cũng trở nên bé nhỏ, không phải vì đi nơi này nơi khác mà nhìn sông quê thành ra nhỏ bé quê mùa. Chỉ thấy thương quá sự tiều tụy của dòng sông do con người gây ra. Nhưng những người anh em – các quốc gia chung một mẹ Mekong ở vùng hạ lưu – vẫn chưa tìm được tiếng nói chung hành xử chung để ngăn chặn bệnh tình mà ngược lại ai nấy vẫn tiếp tục tìm kiếm khai thác chút tài sản còn lại của Mẹ, mặc cho hàng xóm láng giềng ra sức khoét sâu hơn những vết thương trên thượng nguồn sông Mẹ!
Hàng trăm triệu năm trước ở vùng hạ lưu, dòng Mekong cổ đã đổi dòng “trượt dần” từ Đông sang Tây do sự sụt lún của địa chất, quá trình này là một sự “lột xác” sống lại trong một diện mạo mới khỏe mạnh trẻ trung. Những đồng bằng hình thành từ đây, chưa hoàn chỉnh và hàng năm vẫn tiếp tục được bồi đắp. Nhưng quá trình “mặn hóa” cạn kiệt ngày nay là sự lão hóa cực kỳ nguy hiểm không có loại thuốc nào ngăn chặn, vì quy luật tự nhiên chỉ là phần nhỏ còn lại phần lớn vì sự kém cỏi và tham lam của con người.
Thờ ơ với cái chết của Mekong là tội ác với tự nhiên và với chính con người, bởi vì chúng ta đang hất đổ chén cơm ly nước mỗi ngày và để lại cho con cháu một mảnh đất không còn sự sống của một dòng sông. Có lẽ nào chúng ta bằng lòng với một phần bản đồ Việt Nam mà trên đó màu xanh biến mất?!
Thái Lan, ngày 31.3.2016
Nguyễn Thị Hậu
Đăng lại từ Blog tác giả: haukhaoco2010.blogspot.com
TS. Nguyễn Thị Hậu là tác giả được yêu mến của nhiều cuốn sách về Sài Gòn như “Sài Gòn bao giờ cũng thế”, “Nghĩ ngợi đường xa”, “Cách nhau chỉ có một giấc mơ”, v.v.. Mời bạn đọc tham khảo thêm tại đây.
2. 8 đập Trung Quốc chặn 40 tỉ m3 nước sông Mekong khiến mức nước xuống thấp kỷ lục
Đập Cảnh Hồng ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc
Theo nghiên cứu của Mekong Freedom Network, 8 đập thủy điện chắn ngang sông Mekong (Lan Thương) trên đất Trung Quốc đã giữ lại tổng cộng hơn 40 tỉ m3 nước cho các mục đích phát điện, tưới tiêu…
Đây là một trong số nguyên nhân chính khiến dòng chảy sông Mekong trở nên bất thường những ngày qua.
Các nhà hoạt động môi trường ở Thái Lan cho biết mực nước thấp nhất họ quan sát được trên sông Mekong là khi đập Cảnh Hồng, thuộc tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) giảm mức xả nước xuống chỉ còn 500 m3/giây.
Đến ngày 18-7, Cảnh Hồng tăng lượng nước xả lên 1.000 m3/s, tuy nhiên nước sông Mekong ở vài tỉnh phía bắc và đông bắc Thái Lan vẫn chưa phục hồi, khiến các hoạt động như giao thông đường thủy, đánh bắt cá, bơm nước… đều bất khả thi.
Nhìn chung, các chuyên gia chỉ ra 3 nguyên nhân chính khiến mực nước sông Mekong ở Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam xuống thấp kỷ lục: lượng mưa năm nay giảm; đập Cảnh Hồng xả ít nước; đập Xayaburi ở Lào chạy thử nghiệm.
Cồn cát lộ ra trên sông Mekong đoạn chảy qua Thái Lan do mực nước xuống thấp – Ảnh: Chiang Rai Times
Bà Pianporn Deetes – giám đốc chiến dịch của Tổ chức Sông ngòi quốc tế tại Thái Lan (International Rivers) – kêu gọi đã đến lúc chính phủ các quốc gia trong khu vực cần nỗ lực kiểm soát việc khai thác sông Mekong.
Bà Pianporn nhận định các biểu hiện như mực nước thấp bất thường, sự xuất hiện của cồn cát và ghềnh đá dưới đáy sông, cá chết hàng loạt, trạm bơm ngưng hoạt động… chỉ là “khởi đầu” của một viễn cảnh xấu phía trước.
Từ đây cho đến tháng 10, khi đập Xayaburi ở Lào trữ nước để chính thức đi vào hoạt động, tình hình chưa biết khi nào sẽ cải thiện.
“Hôm nay chỉ mới có 2 đập thủy điện giữ nước mà chúng ta đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vẫn còn 28 đập khác ở Trung Quốc và 11 đập ở Lào đã được lên kế hoạch…” – bà Pianporn băn khoăn.
Báo Trung Quốc “né” thủy điện
Sau khi báo chí Đông Nam Á đồng loạt đưa tin về sông Mekong, hôm nay (22-7), Tân Hoa xã của Trung Quốc cũng chạy bản tin về “mực nước thấp kỷ lục” trên sông Mekong trong đầu mùa mưa.
Tuy nhiên, hãng thông tấn của Trung Quốc chỉ dẫn lại đúng một thông tin từ Ủy hội sông Mekong (MRC), rằng lượng mưa ở lưu vực sông Mekong từ đầu năm nay kém (do đó sông Mekong thiếu nước), mà không đề cập chữ nào đến hoạt động của thủy điện Cảnh Hồng.
PHÚC LONG
3. Chưa ch.ết vì cúm Vũ Hán, người miền tây sẽ ch.ết vì TQ?
Tình hình của người dân ĐBS Cửu Long phải nói là đang rất khẩn cấp, bởi 17 triệu dân nơi đây đang chịu tác động biến đổi khí hậu do thượng nguồn sông Mekong bị chặn để khai thác thủy điện. Nếu tình trạng này kéo dài liệu người dân miền tây cầm cự được bao lâu nữa?
Xưa kia ĐBS Cửu Long là vùng đất trù phú, nhưng nay mảnh đất màu mỡ ngày nào đang chống chọi với nạn hạn hán và nhiễm mặn trầm trọng.
Giờ đây không còn cảnh nước lên, người dân bơi thuyền đi bắt cá lên…mà năm nay hạn khốc liệt, đầu tháng 3 các kênh rạch chằng chịt ở miền tây khô kiệt nước, nhiều con sông thấy rõ lớp phù sa ở đáy, cơ hội cho nước mặn tràn về phá tan hoang hàng chục ngàn héc ta lúa, hoa màu và cây ăn trái, hàng vạn đầm tôm. Miền Tây trù phú năm nào giờ buồn thỉu buồn thiu.
Không chỉ hạn hán, người dân còn phải đối mặt với nguy cơ nhiễm mặn trầm trọng. Điển hình là người dân tỉnh Bến Tre, họ phải bỏ ra một số tiền rất lớn 150.000-200.000 đồng/m3 để mua nước ngọt từ các sà lan, xe bồn về sử dụng. Người dân phải mua từng can nước nhỏ để nấu ăn. Còn tắm hả? Nhà giàu mới tắm kỹ. Nhà nghèo thì tắm tráng thôi. Cả vùng Gò Công giờ khô cong cả đất, nước lợ hiếm hoi nói gì nước ngọt.
Không riêng vì Bến Tre, người dân các tỉnh Sóc Trăng, Cà Mau, Trà Vinh cũng chung tình trạng này. Có lẽ tình trạng này sẽ bao trùm 13 tỉnh thành trong nhiều năm tới nữa chứ không riêng một số tỉnh thành. Từ một vùng đất được thiên nhiên ưu đãi, sông ngòi chằng chịt cây trái trù phú, thế mà giờ phải đối mặt với nạn hạn hán nhiễm mặn thế này, ai đã đẩy ĐBSLC rơi vào thảm cảnh như hôm nay?
ĐBSCL bị tổn thương như hôm nay là do nạo vét cát dưới lòng sông, do nước biển dâng, do ô nhiễm sông rạch, còn phải kể tới những dự án sai lầm ngăn mặn phá hủy sự cân bằng hệ sinh thái mong manh của vùng châu thổ sông Mekong, nhưng nguyên nhân tác động lớn nhất là TQ xây dựng nhiều đập thủy điện khổng lồ trên thượng nguồn sông Mekong.
Tính tới năm 2020, đã có 11 con đập dòng chính khổng lồ của Trung Quốc trên khúc sông Lancang-Mekong thượng nguồn; có thêm hai con đập dòng chính của Lào (Xayaburi và Don Sahong) đã hoạt động từ 2019. Dự án Luang Prabang 1460 MW, sẽ là con đập dòng chính lớn nhất trên sông Mekong của Lào. Theo New York Times ngày 15-2-2020, hơn 10 con đập trong kế hoạch nằm rải rác hạ lưu Mekong cùng hàng trăm con đập khác tại các phụ lưu đang bóp nghẹt đường sống của 60 triệu người, trong đó có 20 triệu cư dân miền Tây.
Hiện người dân hạ nguồn sông Mekong đối diện với tình trạng hạn hán, nhưng khi các nhà máy thủy điện ở hạ Lào và Campuchia hoàn tất, thì vựa lúa của cả nước chắc chắn sẽ biến thành sa mạc. Đến lúc đấy người dân miền Tây sẽ phải làm gì để sinh sống?
Giờ đây với người miền tây nước sạch quí như vàng. Người nông dân vô lo vô nghĩ ngày nào, nay từng ngày phải cháy ruột cháy gan khi cánh đồng khô quắc vì hạn hán. Có lẽ những giọt nước mắt sẽ chảy mãi cho đến khi không còn nước mắt để mà khóc. Thật tội cho người dân miền Tây chất phác. Tương lai thật mờ mịt và vô định.
Giờ việc cấp thiết nhất lúc này là tìm ra giải pháp để cứu hàng chục triệu người dân miền Tây. Đối phó với dịch là quan trọng nhưng không vì thế mà bỏ quên chuyện đối phó biến đổi khí hậu ở ĐBSCL. Hãy cứu lấy 20 triệu dân miền Tây.
Tường Lâm
Source :
https://www.tambao.net/chua-ch-et-vi-cum-vu-han-nguoi-mien-tay-se-ch-et-vi-tq.html
4. Hạn mặn khốc liệt, lúa chết non, khắp miền Tây mang can đi thồ nước
Tại các tỉnh ven biển ĐBSCL như Tiền Giang, Bến Tre, Sóc Trăng, Cà Mau… hạn mặn xâm nhập ngày càng dữ dội khiến người nông dân lao đao.
Theo dự báo, độ mặn năm nay có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm và cao hơn thiên tai năm 2016.
Ông Lương Văn Hiếu, 58 tuổi, ở ấp Mỹ Trung, xã Mỹ Thạnh, huyện Giồng Trôm, Bến Tre đứng trên cánh đồng nứt nẻ, nhìn xa xăm: “Lúa đang trổ gặp cảnh này chắc lép hết. Giờ chỉ mong trời mưa hay con nước tới, nước dưới kênh đỡ mặn để bơm lên ruộng, không thì “đứt” luôn”. 3 công lúa đang trổ nên suốt 10 ngày qua, ngày nào ông Hiếu cũng ra thăm đồng
Cũng như ông Hiếu, nhiều ruộng lúa khác ở Giống Trôm, Bến Tre cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Có những ruộng lúa gần đến ngày thu hoạch nhưng thiếu nước tưới dẫn đến cháy lá, hạt lép
Đó là những ruộng lúa còn vớt vát được phần nào, nhưng những người nông dân khác còn không có được hạt lúa để ăn. Lúa chết non, một diện tích rộng lớn các ruộng lúa ở Mỹ Thạnh, Giồng Trôm khô cằn, cháy lá không sinh trưởng nổi phải cắt bỏ cho bò ăn
Anh Phạm Thanh Phong, 48 tuổi, ở ấp 4, xã Bình Thành cùng vợ mang lưỡi lái ra ruộng lúa 8 công được hai tháng tuổi để cắt về cho bò ăn. Khu vực này có đến vài ha lúa rơi vào tình cảnh tương tự
“Khi cắt lúa phải giũ bỏ lá úa khô. Tiền của, công sức, mồ hôi mấy tháng trời đổ xuống ruộng lúa, giờ thu lại là lúa non nhiễm mặn cho bò ăn nó cũng chê“, anh Phong ngậm ngùi
Hạn mặn khốc liệt, đất đai nứt nẻ, lúa héo úa phải cắt cho bò ăn
Những ruộng lúa xanh đồng giờ trở thành khô cằn, trơ trọi
Dưới chân anh Phong cách đây vài tháng lúa còn tươi tốt giờ lúa đã chết khô. Ruộng đồng bỏ hoang
“Tôi sống ở đây mấy chục năm nhưng chưa bao giờ thấy cảnh hạn mặn đến sớm như năm nay. Năm 2016, hạn mặn cũng khốc liệt nhưng đến trễ, lúc đó lúa đã chín còn thu hoạch được ít”, anh Phong nói.
Những ruộng lúa đang trổ đòng chờ nước tưới nhưng những người nông dân nơi đây vẫn chỉ biết cầu trời
Kênh Tham Thu (huyện Gò Công Tây, Tiền Giang) từ nhiều tháng nay đã rơi vào tình trạng cạn kiệt nước, máy bơm gác chờ
Ông Nguyễn Văn Đở, 61 tuổi, lội xuống cố bơm vét số nước còn sót lại trên kênh Tham Thu để cứu 2 công lúa đang làm đòng. “Lúa đang làm đòng, sắp trổ bông mà không có nước. Thấy dưới đáy kênh còn ít nước đọng, tôi bơm lên xem như cứu được lúc nào hay lúc đó. Trời không mưa, kênh trơ đáy kiểu này thì nguy cơ mất trắng vụ lúa này”, ông Đở nói
Lúa thiếu nước tưới. Dân cũng thiếu nước uống, sinh hoạt. Anh Thê chạy xe máy đi lấy nước ngọt ở vòi công cộng mà chính quyền địa phương mở cung cấp miễn phí cho người dân về cho gia đình dùng trong sinh hoạt
Sau khi hứng đầy 2 can, anh Thê chất lên xe máy, chở về nhà cách đó khoảng 500m, đổ vào lu, rồi chạy đi lấy nước tiếp tục
“Nước dưới ao, đìa cạn khô, tới đám lục bình còn chết, dân ở đây không có nước để tắm, giặt giũ, nếu chính quyền không mở vòi nước công cộng miễn phí này”, anh Thê chia sẻ
Trước tình hình hạn mặn năm nay, ngành chức năng tỉnh Tiền Giang đã thi công và vận hành 8 giếng khoan bổ cấp nguồn nước cho khu vực nhà máy nước Đồng Tâm và Bình Đức
Chính quyền địa phương cũng đã mở hàng chục vòi nước công cộng cho người dân các huyện phía đông sử dụng nước miễn phí
Bà Phan Thị Đây 60 tuổi, than thở: Tôi sống ở xứ biển Gò Công này mấy chục năm rồi, nhưng đây là năm đầu tiên phải đi lấy nước ngọt về dùng
Người dân tại Giồng Trôm, Bến Tre phải dùng những thùng lớn chở nước ngọt từ nơi khác về. Anh Phạm Minh Trọng nói: “Nước máy ở nhà mặn dữ lắm, không sử dụng được. Trung bình mỗi ngày 1 khối nước 4 người sử dụng mới đủ, nhưng đó là tiết kiệm lắm rồi”, anh Trọng nói. Có những nơi phải mua nước với giá 200.000 đồng/m3
Người dân lấy nước trong một ngôi chùa có nước ngọt. Một sư thầy nơi đây cho biết mỗi ngày có vài chục xe tải đến đây để chở nước, nhà chùa chỉ phụ thu tiền điện còn lại bà con dùng nước miễn phí
Xe chở nước chạy tấp nập trên các con đường làng ở Bình Thành, Giồng Trôm, Bến Tre
Người dân dẫn nước từ xe chờ nước vào bồn để dự trữ sinh hoạt
Dự báo độ mặn các vùng hạ lưu Nam bộ trong tuần từ 28/2 – 5/3, độ mặn sông Vàm Cỏ và dọc sông Tiền xuất hiện vào đầu tuần, ở mức lớn hơn năm 2016. Ranh mặn 4 g/l xâm nhập sâu nhất khoảng 80km trên sông Hàm Luông, trên sông Vàm Cỏ khoảng 85km, các sông khác 40-65km
Xem thêm :
.
Trung Học Trịnh Hoài Đức Bình Dương 