HAI TIẾNG “MÌNH ƠI!”

HỒ NGUYỄN

Nhân một lúc nhàn nhã tôi có đọc một đoạn của một tác giả ghi lại như sau:
“Tôi có việc phải đến liên hệ ở một Công ty. Cô tiếp tân trẻ, chừng ngoài hai mươi, khá xinh, ân cần cúi chào. Tôi nói tôi có hẹn với cô Thủy sáng nay. Cô tiếp viên liền nhắc điện thoại lên để gọi cho cô Thủy và đột ngột quay qua hỏi tôi: “Mình tên gì ạ?”.
Tôi chưng hửng. Trời! Lâu lắm rồi chưa được ai gọi mình là… mình cả! Bây giờ bỗng dưng được gọi là “Mình”. Sướng ghê ơi! Mà cô tiếp tân nhỏ hơn mình nửa thế kỷ. Sực nhớ Nguyễn Công Trứ đã từng sượng sùng: “Ngũ thập niên tiền…”.
Nghĩ lại cũng may. Nếu lúc đó mà mình lơ đễnh ngó đi đâu đó, dám cô kêu : “Mình ơi, mình tên gì ạ?” thì càng nguy!
Nguy thật, bởi vì chữ “mình” tiếng Việt mình phức tạp lắm!
Nhà thơ Bùi Giáng có viết:
“Mình ơi tôi gọi là nhà,
Nhà ơi tôi gọi mình là nhà tôi…”.
Ngày nay, ở Việt Nam ngày nay cách gọi “mình” để chỉ đối tượng (khách mời) khá là phổ biến. Có cô nhân viên hỏi khách mời:
– Nhà mình có mấy người con ạ?
– Nhà mình có ai mắc bệnh này không ạ? Nhà mình ở có xa đây không? Hóa ra “nhà mình” không phải là nhà mình nữa mà là lại nhà người ta! Thậm chí vào quán café, lúc tính tiền, cô thâu ngân nói “Của mình sáu chục ngàn ạ!”. Nghe có “mùi” không?
Vậy “Mình” lại không phải là mình mà là người đối diện, là đối tượng, ngôi thứ hai trong cách xưng hô, là “You” trong tiếng Anh, “Toi ou Vous” trong tiếng Pháp hay “Nị” trong tiếng Hoa. Bấy giờ ngôi thứ hai đã trở thành ngôi thứ nhất rồi. Thú vị quá đi thôi!
Tôi bỗng nhớ câu thơ:
Mình với ta tuy hai mà một,
Ta với mình tuy một mà hai.
Hình như cách xưng hô này để bày tỏ tình thân ái? Ôi! Nghe dịu dàng làm sao!
Có điều một cô gái trẻ đẹp, nhỏ hơn mình nửa thế kỷ mà hỏi “Mình tên gì ạ?” thì ngẩn ngơ cũng phải! Tiếng Việt phong phú lắm. Vợ chồng thường gọi nhau là “mình”. “Mình lấy giùm anh cái cặp… Mình đưa cho em cây dù”. Hay: “Mình vào trước đi, để anh xách giỏ cho. Mình đi cẩn thận đấy!!!”Nghe câu nói, ai mà tim không rung động!
Nhưng khi có ai hỏi: Chị nhà có khỏe không? Thì trả lời “Nhà tôi” cũng khỏe. Anh nhà có khỏe không? Nhà tôi cũng ổn. “Nhà tôi” là vợ hay chồng mình. Cho nên Bùi Giáng mới viết: Mình ơi tôi gọi là nhà/ Nhà ơi tôi gọi mình là nhà tôi…! Vậy đó!
Như vậy, ngày nay tiếng “Mình” đã thay cho chú bác ông bà anh chị cô dì … ! Từ lúc nào vậy nhỉ? Từ lúc nào mà người người sống với nhau thân thiết thương yêu đậm đà đến vậy? Xưng hô trong tiếng Việt không phải là “chuyện nhỏ”. Cho nên ca dao thời đại có câu: “Xin đừng gọi chú bằng anh/ Để cho chú phải hy sanh cuộc đời!”.
Tìm hiểu trong tự điển tiếng Việt thấy có định nghĩa tiếng “Mình” như sau:

1). Từ dùng để tự xưng hoặc để chỉ bản thân cùng với người đối thoại một cách thân mật, có tính chất bạn bè. Thí dụ: “Cậu giúp mình một tay”. (Ngôi thứ nhứt)

2). Từ vợ chồng hoặc người yêu gọi nhau một cách âu yếm: “Mình mong em lắm phải không?”. (Ngôi thứ hai)

Tự điển cũng ghi thêm “Mình là từ dùng để gọi nhau một cách thân mật giữa bạn bè trẻ tuổi”. Thí dụ: “Mình đi trước, tớ còn bận!”. Vậy điều kiện ở đây phải là giữa bạn bè thân mật, và trẻ tuổi, chớ không dùng để xưng hô giữa hai người xa lạ hay giữa một người trẻ với một người già. Ngay cả trường hợp trên, nếu nói: “Bạn đi trước, tớ còn bận” hoặc “Bạn đi trước, mình còn bận” có lẽ hay hơn chăng? Không biết các nhà ngôn ngữ học nghĩ sao?
Thời nay vợ chồng trẻ xưng hô với nhau “Anh anh em em” âu yếm thân thiết biết bao! Dẫu chồng ít hơn vợ dăm ba tuổi vẫn gọi là anh. Những cặp vợ chồng đã có con cái nếu không gọi nhau bằng “anh” bằng “em” thì cũng gọi nhau bằng “bố’ hoặc “mẹ.” “Bố” là mẹ gọi thay cho con; cũng như khi về già gọi là “ông” hoặc “bà” để gọi thay cho cháu.
Lùi lại mấy mươi năm trước đây, những gia đình ít nhiều Âu hóa, vợ chồng gọi nhau bằng “mình” cũng thể hiện được tình cảm đậm đà, gọi nhau bằng “cậu, mợ” cũng thanh nhã, nhưng những từ đó còn xa lạ với nông thôn.
Đọc mấy đoạn thơ sau đây, ai cũng cảm thấy lâng lâng mối cảm xúc dịu dàng về tiếng gọi “mình” của ngôn ngữ Việt nam nhất là âm thanh văng vẵng trong căn nhà nhỏ ở một xóm quê:
“Ðêm khuya nghe gọi: Mình ơi!
Dậy em nhờ tí, Mình ơi, Mình à!”
Hay:
“Còn bao năm nữa trên đời,
Vui xuân kẻo hết Mình ơi, Mình à!
Người ta bảo lúc về già,
Dẻo dai hơn trẻ Mình à! Mình ơi!”
Và một bài thơ tếu, càng đọc càng thú vị hả miệng mà cười cho thõa:
“Đêm khuya nghe gọi: Mình ơi!
Dậy em nhờ tí, Mình ơi , Mình à!
Giật mình như thể gặp ma,
Mồ hôi nó toát như là tắm mưa.
Bài thì mới trả buổi trưa,
Giờ mà trả nữa te tua tuổi già.
Nằm im mắt nhắm cho qua,
Bên tai thỏ thẻ Mình à, Mình ơi!
Còn bao năm nữa trên đời,
Vui xuân kẻo hết Mình ơi, Mình à!!!”…(Quí Bùi)
Nhưng ngôn từ “Mình ơi” bao giờ cũng là tiếng gọi thân thương giữa hai cặp vợ chồng yêu quý nhau, dù lúc trẻ hay khi về già. Nó chỉ có thể ví như chữ “Honey!” trong tiếng Anh, sử dụng lúc nào cũng nghe ấm cúng, ngọt ngào, tha thiết, nồng nàn.

Thơ: 
MÌNH ƠI! 
Êm êm dịu ngọt tiếng “Mình ơi!,
Tràn ngập yêu thương thắm tuyệt vời.
Tha thiết tuổi non xinh nhỏ bé,
Ấm nồng già đến lúc trà vơi.
Mình ơi! Nghe xuyến xao tim động,
Mình hởi! Vuốt ve mát cả đời.
Tiếng gọi “Mình ơi!” dìu dịu ngọt,
Tình mình ôm mãi chẳng hề vơi!!
HỒ NGUYỄN (08-3-2019)
Bài do Hồ Xưa sưu tầm và viết lại_________________________________

Trở về=> Văn GS Hồ Xưa (Hồ Nguyễn)  *   HOME

Đọc thêm  => Thơ Thầy Hồ Xưa (Hồ Nguyễn)