Công Cha Như Núi Thái Sơn

 

Thân tặng các bậc làm cha, thương tặng anh và các con, kính dâng bố – người cha thân thương nhất đời con

Lê Phương Lan

“ Lễ mẹ vừa qua,  lễ cha đã đến”. Tại đất nước chúng ta đang sống đúng là có quá nhiều các ngày kỷ niệm được đặt tên để ghi nhớ và cũng để tạo cơ hội cho mọi người tiêu tiền, mua sắm, và tặng quà cho nhau. Trong số đó tôi ghi nhận có ba ngày lễ thật có ý nghĩa được tổ chức hàng năm tại Mỹ. Đó là các ngày lễ Tạ Ơn, lễ Hiền Mẫu, và lễ Từ Phụ. Cũng là hai đấng sinh thành nhưng tìm trong văn chương, thơ ca, nhất là trong âm nhạc thì hầu hết đều nói về mẹ. Thật dễ dàng tìm thơ văn, ca nhạc để tặng cho mẹ nhân ngày Hiền Mẫu. Nhưng làm việc này không dễ trong ngày lễ dành cho cha. Hàng năm chúng ta luôn được nghe hai bài hát “kinh điển” là  “Tình Cha” và “Papa” dịch lời từ một bài hát ngoại quốc.Tại sao hình ảnh người cha lại vắng bóng trong văn chương, nhất là trong thi ca, âm nhạc Việt Nam?

Chúng ta đều biết rằng chế độ phụ hệ là đặc tính của các nền văn hóa lâu đời trong xã hội của người Á Châu nói chung. Trong đó người cha có quyền hành tuyệt đối và là chủ gia đình. Tác giả John Muzny trong loạt bài nghiên cứu về văn hóa gia đinh Việt Nam đã có nhận xét như sau:” Since the highest status in a Vietnam family is given to the man (father), he has absolutely authority in the household. Because he provided the main source of income for the family, he has never expected to work in the kitchen or to cook. After work, he returned home and relaxed.” (Do địa vị tối cao trong gia đinh Việt Nam nằm trong tay người đàn ông (người cha) vì họ là người cung cấp tài chính cho gia đình, họ không cần quan tâm đến việc bếp núc, nấu ăn. Sau giờ làm việc, họ trở về chỉ để thư giãn.)

Cùng với nhận xét nêu trên, Richard Morrow đã viết rõ thêm:” Males are usually dominant and authoritarian. Communication from mother to father and parents to children tends to be one way and top down.The father doesn’t not usually start a conversation with his children. He tends to be distant. So when he does intervene, he is more effective in controlling children’s misbehavior. Husband and wife usually interact through indirect communication, inferences, and instated feelings. Traditionally, men never stay home to care for children.” (Đàn ông thường giữ vai trò uy quyền và chỉ huy gia đình. Đối thoại trong nhà thường theo một chiều từ trên xuống dưới. Người cha thường rất ít khi khởi đầu câu chuyện với con mình mà thường hay giữ một khoảng cách. Vì thế khi cần phải can thiệp, cha thường tỏ ra hữu hiệu trong việc kiểm soát và sửa phạt con cái. Đối thoại giữa vợ chồng không thông qua sự thẳng thắn, cởi mở mà thường là hiểu ngầm và những cảm nhận không diễn đạt. Theo truyền thống thì người đàn ông không phải ở nhà để săn sóc con cái.)

Thật vậy, trong gia đình truyền thống Việt Nam, các người cha nắm giữ vai trò gia trưởng mặc dù rất yêu thương vợ con nhưng họ không có thói quen thân mât đối với các thành viên trong gia đình. Việc đối thoại cởi mở trong gia đình rất ít khi được đề cập. Nói chi đến chuyên bộc lộ tình cảm qua cử chỉ hay lời nói với người vợ đặc biệt là đối với con cái. Vì vậy, vòng tay của mẹ chính là nơi nương tựa êm ái cho đàn con. Câu ca dao nằm lòng trong chúng ta:”Công cha như núi Thái Sơn. Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.“ là một hình ảnh so sánh vừa tuyệt vời vừa chính xác. Công lao sinh thành dưỡng dục của cha cao vời vợi nhưng chỉ để các con chiêm ngắm, ngưỡng phục. Trong khi nghĩa mẹ thì tình yêu dạt dào, gắn bó, vô bờ của mẹ đã ôm ấp và tắm mát cả cuộc đời con.

Khi nắm giữ vai trò gia trưởng, người đàn ông Việt Nam được trông đợi là phải điều hành gia đình thật nghiêm minh. Ca dao Việt Nam đã có câu:”Dạy con từ thuở còn thơ. Dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về”. Người cha được xem là trụ cột gia đình bởi vì cũng qua tục ngữ Việt thì:”Con có cha như nhà có nóc. Con không cha như nòng nọc đứt đuôi”; Người đàn ông trong gia đình phải là nơi để vợ con nương tựa:” Còn cha gót đỏ như son. Mất cha gót mẹ, gót con đen sì”.

Đầu thế kỷ 20 khi văn hóa Tây phương được du nhập vào nước ta, khái niệm về tình yêu đôi lứa, đời sống gia đình, nam nữ bình quyền đã có ảnh hưởng rất mạnh trong xã hội thời bấy giờ. Một luồng gió mới thổi vào làm bùng phát một nền vàn chương viết bằng chữ quốc ngữ đã được các nhà văn,nhà thơ mạnh dạn trình bày những tư tưởng mới về tự do trong luyến ái và trong hôn nhân. Tuy nhiên vẫn thiếu hẳn những  tác phẩm, bài nhạc viết về tình phụ tử.

Sang đến nửa thế kỷ về sau, đất nước bị chia cắt. Chiến tranh do người cộng sản miền bắc phát động để xâm lược miền nam. Trên vùng đất tự do còn lại thì những người chồng, người cha đã miệt mài trong công vụ với trách nhiệm bảo vệ đất nước. Hầu hết đều phải sống xa gia đình.Những tác phẩm dành cho tình yêu và gia đình đều bị bao phủ bởi không khí chiến chinh như “Vỏ Đạn Cho Con Trai Đầu Lòng” hoặc bài hát ” Lời Đầu Năm Cho Con” :”Lời đầu năm thêu gấm, thêu hoa. Cho con yêu để gọi là quà. Ba chỉ còn niềm tin sau cuối con hãy chăm chỉ học nên người. Nơi miền xa ba vui!”

Rồi thì miền nam thân yêu của chúng ta cũng đã mất! Qua cuộc dâu bể tang thương, chúng ta đã may mắn được định cư nơi miền đất mới. Tại nơi đây bên cạnh những giá trị trong văn hóa lưu truyền từ ngàn xưa như tình nghĩa thủy chung giữa vợ chồng; lòng kính trọng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; sự hòa thuận, tương trợ trong anh em, gia tộc của truyền thống chúng ta còn được kết hợp với sự thân thiện, hài hòa, cởi mở, dân chủ, bình đẳng để làm phong phú thêm cho các mối liên hệ trong gia đình và ngoài xã hội.

Một điểm tương đồng tìm thấy được khi đi tìm tài liệu nói về người cha thì ra không phải chỉ có ở các nước Á châu người mẹ vẫn thường được nhắc đến trong nhiệm vụ nuôi dưỡng mà chỉ gần đây thôi các nhà nghiên cứu tại Mỹ mới chú ý đặc biệt đến vai trò của người cha:”Research about a mother’s role in child development abounds, largely because attachment theory gives a basis from which to conduct the research. No such theory exists for fathers, which may be part of the reason that the influence fathers have on their children wasn’t as well researched until recently, when researchers began to shift away from looking at fathers as the “other parent.” Now, instead of viewing fathers only through the lens of what is known about mothers, researchers are looking at the unique and important ways fathers influence their children.” (Nghiên cứu về vai trò của người mẹ trong sự phát triển của trẻ em thật là phong phú, do phần lớn các công cuộc nghiên cứu này đều dựa vào liên hệ mật thiết giữa mẹ và con. Không thấy hiện hữu về thuyết liên hệ của người cha. Một phần là do ảnh hưởng của họ đã không được nghiên cứu kỹ cho đến lúc gần đây, khi các học giả bắt đầu chuyển cách nhìn về người cha như một ‘đối tượng riêng”. Ngày nay, thay vì nhìn người cha qua lăng kính từ những hiểu biết về người mẹ, ảnh hưởng quan trọng của họ trên con cái đã được nghiên cứu một cách tách biệt và duy nhất.)The Importance of Dad” –  Sarah Allen, PhD, and Kerry Daly, phD

Công cuộc nghiên cứu đã đi đến kết luận:”As the result of that research, it is now established that fathers play an essential role in the upbringing of their children. And they can be every bit as sensitive and nurturing to their children as mothers can. A father’s nurturing presence can continue to benefit children and help them develop cognitive, socially, and emotionally as they grow up. In fact, in a 2001 review of the father’s love, researchers Rhoner and Veneziano concluded, Overall, father love appears to be as heavily implicated as mother love in offspring’s psychological wellbeing and health, as well as in an array of psychological and behavioral problems.”  (Ngày nay vai trò thiết yếu của cha trong việc nuôi dạy con cái đã được khẳng định. Họ có đầy đủ các đặc tính nhaỵ cảm và bảo dưỡng hoàn toàn như người mẹ. Sự hiện diện của một người cha ân cần chăm sóc giúp trẻ tiếp tục phát triển năng khiếu nhận thức, phát triển tình cảm và khuynh hướng xã hội cho đến lúc trưởng thành. Trong bản tổng kết năm 2001 hai nhà nghiên cứu Rhoner và Venezino đã kết luận:” Nhìn chung, tình yêu của cha cũng như của mẹ đã gây ảnh hưởng sâu đậm đến sự phát triển thể lý và tâm lý hướng đến sự ổn định tính tình và tâm lý con trẻ.)

Ảnh hưởng tích cực của người cha qua rất nhiều công trình nghiên cứu đã đươc tóm lược bằng những điểm chính yếu như sau:

  • Cognitive Development ( Phát triển nhận thức):Trẻ sơ sinh cho đến khi bé được 3 tuổi sẽ có số điểm về nhận thức (IQs) cao hơn khi được cha săn sóc và chơi đùa. Bé cũng có khả năng giải quyết vấn đề (problem solving ability) cao hơn. Tiếp tục được sống trong sự chăm sóc tích cực của cha, con trẻ sẽ luôn được hướng dẫn và khuyến khích để thăng tiến trong học tập.
  • Communication and physical development (Phát triển ngôn ngữ và thể lực): Trẻ em khi được nói chuyện thường xuyên với cha mẹ. Nhất là khi được vui đùa bên người cha hay đặt ra những câu hỏi để gợi trí tò mò; cho bé tham gia các sinh hoạt ngoài thiên nhiên; hay chơi các môn thể dục, thể thao… đã giúp con trẻ không những phát triển ngôn ngữ, thể lực mà còn tạo cơ hội cho các cháu phát huy tinh thần tinh thần trách nhiệm và lòng tự trọng (self-esteem).
  • Sense of secure and behavior problems (Cảm giác an toàn và tránh hư hỏng): Sự hiện diện của người cha giúp cho con trẻ không phải sống trong lo âu, sợ.sệt, tránh được cảnh dễ bị trở thành nạn nhân của các vụ bắt nạt trong trường học. Đó cũng là một trong những nguyên nhân của bệnh trầm cảm có thể dẫn đến tự tử trong học sinh. Có cha bên cạnh, chúng yên tâm khám phá thế giới chung quanh với cái nhìn thân thiên, tin yêu, không thù hận. Khi lớn lên vào tuổi thanh thiếu niên sự liên hệ mật thiết với cha giúp các cháu có định hướng tốt trong tư cách đạo đức. Theo bản báo cáo của Allan và Daly:”When fathers are absent, boys on average, are more likely to be more unhappy, sad, depressed, dependent, and hyperactive. Girls are more likely to become overly dependent and have internalizing problems such as anxiety and depression.” (Không có cha, các em trai thường cảm thấy không có được hạnh phúc, buồn bã, chán nản, thiếu tự tin, và hiếu động. Các em gái thì thường quá mềm yếu, luôn tìm sự nương tựa, dễ có vấn đề về nội tâm như lo lắng, trầm cảm.)
  • Stronger marriage and better partner relationship (Hôn nhân bền chặt và liên hệ vợ chồng tốt đẹp hơn): Một điều hiển nhiên là khi cả hai cha mẹ cùng chung sức thì công việc mưu sinh, nuôi dưỡng và dạy dỗ con cái được chia xẻ sẽ không còn là một gánh quá nặng  trong gia đình. Nghiên cứu còn cho thấy một nhận xét rất có ấn tượng: ”But the research is still very impressive. Women who are emotional supported by their husbands feel better, have better pregnancies, labor births, breastfeeding experiences, and have better postpartum mental health.” (Phụ nữ có được sự nâng đỡ về tình cảm của chồng sẽ tìm được cảm giác tốt hơn khi mang thai, sự sinh nở của họ bớt nặng nề, họ có được trải nghiêm khi cho con bú sữa mẹ và sẽ tránh được sự sa sút tinh thần trong thời kỳ hậu sản.”

Thực vậy, các nhà nghiên cứu đều dành những giá trị tốt đẹp nhất cho “an involed father” (một người cha đồng hành với con cái). Đó là một người đã đem lại hạnh phúc và sự phát triển sung mãn cho con mình với các đặc tính như sau: “ sensitive, warm, close, friendly, supportive, intimate, nurturing, affectionate, encouraging, comforting, and accepting”(nhạy cảm, đầm ấm, gần gũi, thân thiện, hỗ trợ, thân mật, bảo dưỡng, thương yêu, khuyến khích, an ủi, và chấp nhận.)

Và phần thưởng dành cho các người cha tốt lành này cũng được cho là “ vô vàn, vô số” :“ Fathers themselves are better off in countless ways when they’re involved with their children. They are more confident, effective, and satisfied in their parenting than fathers who are not involved. They see their interactions with their kids more positively and are more attentive, understanding, and accepting of their children.(Những người cha đồng hành với con mình sẽ có được vô vàn những cảm nhận về mình tốt hơn là những người cha thờ ơ: Ho sẽ thấy tự tin và vui thỏa với cách giáo dục có hiệu quả cho con mình. Họ sẽ thấy được mối tương giao với con cái tích cực hơn, ân cần, hiểu biết, thông cảm, và được chấp nhận hơn.)

Phần thưởng cho các vị này còn nhiều hơn thế nữa, xin mời quí vị đọc tiếp: ” The benefits reach beyond family relationships and into the broader community as well. Children naturally encourage their parents to broader their horizons. Fathers who spend a lot of quality time with their children are therefore more likely form community connections, socialize more, and take leadership in their community. Some research has found that fathers who spend more time with their kids also work more hours and earn more money. This could be due to the fact that many fathers believe that one of their key roles in the family is that of economic provider. Consider this sense of responsibility, it makes sense that fathers feel a greater attachment to their careers and try best to move up than do men who are not fathers. (Hơn thế nữa, những lợi ích đem lại cho người cha còn là mối tương quan tốt trong gia đình và ngoài xã hội nữa. Chính con cái một cách tự nhiên đã khuyến khích cha mẹ vươn mối quan hệ của mình ra những môi trường bên ngoài rộng lớn hơn. Những người cha đã cho con mình những khoảng thời gian bổ ích thường sẽ thiết lập được những quan hệ tốt trong cộng đồng, trong hoạt động công ích, và giữ vai trò lãnh đạo trong cộng đồng. Một số nghiên cứu còn chỉ ra rằng những người cha đồng hành với con cái cũng thường làm việc nhiều và kiếm được tiền nhiều hơn. Điều này có thể suy ra từ một thực tế là nhiều người cha tin rằng một trong những nhiệm vụ của họ là cung cấp kinh tế cho gia đình. Từ đó đưa đến tinh thần trách nhiệm và rồi họ sẽ gắn bó với nghề nghiệp và cố gắng tiến thân hơn là những ai không giữ nhiệm vụ làm cha.)

Quí “từ phụ” thân mến, hy vọng những tìm hiểu của bài viết này sẽ đóng góp và làm vững thêm tình thương yêu trong gia đình.Trọng trách và ảnh hưởng của các vị trong gia đình và trên đàn con thực lớn lao. Tương lai của những con người do chúng ta tạo nên đang chờ đợi để được phát triển cả tinh thần và thể lực để trở thành những cá nhân biết sống hữu ích cho chính bản thân, cho gia đình và cho xã hội. Sự hy sinh của các bậc làm cha mẹ không cần đợi các con tri ân trong các ngày lễ đã được dành riêng. Thiết nghĩ không phần thưởng nào to lớn cho bằng được nhìn thấy sự nên người, sự thành công cũng như khi chúng ta được chứng kiến cảnh vui vầy hòa thuận, hạnh phúc của đàn con cháu.

Lê Phương Lan